Upadłość konsumencka a wspólność majątkowa – wielu małżonków żyje w przekonaniu, że długi jednego z nich to „jego prywatna sprawa”. Prawo upadłościowe jest jednak bezlitosne. Z dniem ogłoszenia upadłości przez sąd, między małżonkami powstaje rozdzielność majątkowa z mocy prawa (art. 124 ust. 1 Prawa upadłościowego).
Co to oznacza w praktyce? Majątek wspólny, który małżonkowie gromadzili latami (mieszkanie, samochód, oszczędności), wchodzi w całości do masy upadłości. Małżonek upadłego nie może po prostu „wyjąć” swojej połowy. Syndyk przejmuje zarząd nad całością, sprzedaje majątek, a małżonek upadłego może jedynie dochodzić należności z tytułu udziału w majątku wspólnym w postępowaniu upadłościowym – co w praktyce oznacza, że dostaje pieniądze na końcu, często w kwocie niesatysfakcjonujące. Aby zrozumieć, jak syndyk zarządza majątkiem i jakie kroki prawne można podjąć, by przygotować rodzinę na ten etap, sprawdź nasz kompleksowy przewodnik o upadłości konsumenckiej, gdzie szczegółowo opisujemy rolę syndyka
Upadłość konsumencka a wspólność majątkowa – Czy intercyza ratuje sytuację?
Częstym pomysłem dłużników jest szybkie podpisanie intercyzy (umownej rozdzielności majątkowej) u notariusza tuż przed złożeniem wniosku o upadłość. To działanie nieskuteczne. Zgodnie z przepisami, ustanowienie rozdzielności majątkowej umową majątkową jest skuteczne wobec masy upadłości tylko wtedy, gdy umowa została zawarta co najmniej dwa lata przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości. Jeśli zrobisz to później – syndyk traktuje majątek tak, jakby nadal była wspólność.
Przełom w 2025 r. – Wspólne rozliczenie PIT jest możliwe mimo upadłości
Do niedawna organy podatkowe stały na stanowisku, że ogłoszenie upadłości (i powstanie rozdzielności) w trakcie roku podatkowego uniemożliwia wspólne rozliczenie małżonków za ten rok (wymagane jest istnienie wspólności przez cały rok podatkowy lub od dnia zawarcia małżeństwa).
W 2025 roku nastąpiła pozytywna zmiana w interpretacjach Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej. W interpretacji indywidualnej (sygn. 0115-KDIT2.4011.350.2025.4.ŁS z września 2025 r.) fiskus potwierdził, że małżonkowie MOGĄ rozliczyć się wspólnie za rok, w którym ogłoszono upadłość, pod warunkiem, że przez część tego roku pozostawali we wspólności. Argumentacja jest prosta: ustanie wspólności na skutek upadłości jest zdarzeniem niezależnym od woli małżonków (przymusowym), a przepisy ustawy o PIT mają na celu promowanie rodziny. To doskonała wiadomość, bo wspólne rozliczenie często pozwala odzyskać spory zwrot podatku – który jednak w części przypadającej na upadłego wejdzie do masy upadłości.
Mieszkanie w upadłości – co z rodziną?
Utrata dachu nad głową to największy stres w upadłości. Jeśli w skład masy wchodzi lokal mieszkalny lub dom jednorodzinny, w którym mieszka upadły, syndyk go sprzeda. Jednakże, prawo przewiduje mechanizm ochronny: z sumy uzyskanej ze sprzedaży wydziela się upadłemu kwotę odpowiadającą przeciętnemu czynszowi najmu lokalu mieszkalnego w tej samej lub sąsiedniej miejscowości za okres od 12 do 24 miesięcy (przepisy art. 491(13) Prawa upadłościowego). Pozwala to rodzinie na wynajęcie mieszkania i „miękkie lądowanie” w nowej rzeczywistości.
Potrzebujesz pomocy w sporządzeniu wniosku o ogłoszenie upadłości? Zapraszam do zapoznania się z ofertą kancelarii.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy po ogłoszeniu upadłości moja pensja (małżonka dłużnika) też trafi do syndyka?
Nie. Po ogłoszeniu upadłości powstaje rozdzielność majątkowa. Wynagrodzenie za pracę małżonka upadłego (niebędącego dłużnikiem) od tego momentu staje się jego majątkiem osobistym i syndyk nie ma do niego prawa. Do masy wchodzi tylko to, co było wspólne do dnia ogłoszenia upadłości.
Czy rozwód przed upadłością uchroni majątek?
Podobnie jak intercyza, orzeczenie rozwodu (lub separacji) w ciągu roku przed złożeniem wniosku o upadłość jest bezskuteczne w stosunku do masy upadłości, chyba że pozew o rozwód złożono co najmniej dwa lata wcześniej. Ustawodawca blokuje w ten sposób fikcyjne rozwody dla ratowania majątku.
Czy mogę wykupić udział męża w domu od syndyka?
Tak, jest to możliwe i często praktykowane. Jeśli małżonek posiada zdolność kredytową lub środki (np. z pomocy rodziny), może złożyć ofertę zakupu udziału upadłego małżonka. Dla syndyka to wygodne rozwiązanie, bo sprzedaż udziału na wolnym rynku jest trudna.