Jak może zakończyć się upadłość konsumencka?

Ogłoszenie upadłości konsumenckiej nie oznacza jeszcze automatycznego umorzenia wszystkich zobowiązań. Po zakończeniu czynności syndyka sąd ocenia sytuację osobistą, majątkową i zarobkową upadłego, a następnie rozstrzyga o sposobie jego oddłużenia.

Postępowanie może zakończyć się:

1. Ustaleniem planu spłaty wierzycieli.
2. Umorzeniem zobowiązań bez ustalenia planu spłaty wierzycieli.
3. Warunkowym umorzeniem zobowiązań bez ustalenia planu spłaty wierzycieli.

Każdy z tych wariantów wywołuje inne skutki. Sam przebieg postępowania, rolę syndyka oraz konsekwencje ogłoszenia upadłości opisujemy szerzej w naszym kompleksowym poradniku o upadłości konsumenckiej.

Plan spłaty wierzycieli

Na czym polega plan spłaty?

Plan spłaty jest najczęściej spotykanym sposobem zakończenia właściwego postępowania upadłościowego. Sąd określa w nim, przez jaki okres i w jakiej wysokości upadły będzie przekazywał środki swoim wierzycielom.

Zgodnie z art. 491¹⁵ ust. 4 Prawa upadłościowego sąd bierze pod uwagę przede wszystkim możliwości zarobkowe upadłego, koszty jego utrzymania, potrzeby mieszkaniowe, sytuację osób pozostających na jego utrzymaniu, wysokość niezaspokojonych wierzytelności oraz stopień zaspokojenia wierzycieli w toku postępowania.

Znaczenie mają nie tylko faktycznie uzyskiwane dochody, ale także realne możliwości zarobkowe upadłego. Sąd może więc uwzględnić jego wiek, stan zdrowia, wykształcenie, doświadczenie zawodowe i możliwość podjęcia lepiej płatnej pracy.

Jak podkreśla orzecznictwo (m. in. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt II CSKP 381/24) plan spłaty nie powinien prowadzić do ponownej niewypłacalności dłużnika. Jednocześnie postępowanie oddłużeniowe nie służy zachowaniu przez upadłego dotychczasowego poziomu życia, a od dłużnika można wymagać ograniczenia wydatków, które nie są konieczne.

Ile może trwać plan spłaty?

Co do zasady plan spłaty może zostać ustalony na okres nieprzekraczający 36 miesięcy.

Jeżeli jednak sąd ustali, że upadły doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty może trwać od 36 do 84 miesięcy, czyli maksymalnie 7 lat.

Po prawidłowym wykonaniu planu sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu jego wykonania i umorzeniu pozostałych zobowiązań objętych oddłużeniem. Dopiero to rozstrzygnięcie definitywnie kończy proces oddłużenia.

Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty

Kiedy sąd może od razu umorzyć zobowiązania?

Zgodnie z art. 491¹⁶ ust. 1 Prawa upadłościowego sąd umarza zobowiązania bez ustalenia planu spłaty, jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat.

Muszą zatem wystąpić łącznie dwie przesłanki:

1. Upadły nie jest w stanie dokonywać nawet niewielkich spłat.
2. Brak możliwości spłaty ma charakter trwały, a nie jedynie przejściowy.

Takie rozstrzygnięcie może dotyczyć w szczególności osoby poważnie i przewlekle chorej, trwale niezdolnej do pracy, niedołężnej albo utrzymującej się z niewielkiego świadczenia, które w całości jest przeznaczane na podstawowe potrzeby życiowe i leczenie.

Sam brak majątku nie wystarcza do uzyskania umorzenia bez planu spłaty. Osoba, która nie posiada mieszkania, samochodu ani oszczędności, może nadal otrzymać plan spłaty, jeżeli osiąga dochody lub ma realne możliwości podjęcia pracy.

Co do zasady plan spłaty może zostać ustalony na okres nieprzekraczający 36 miesięcy

Jeżeli jednak sąd ustali, że upadły doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty może trwać od 36 do 84 miesięcy, czyli maksymalnie 7 lat.

Po prawidłowym wykonaniu planu sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu jego wykonania i umorzeniu pozostałych zobowiązań objętych oddłużeniem. Dopiero to rozstrzygnięcie definitywnie kończy proces oddłużenia.

Umorzenie zobowiązań bez planu spłaty ma charakter wyjątkowy. Powinno być obiektywnie uzasadnione przede wszystkim stanem zdrowia, niedołężnością lub trwałym brakiem zdolności do pracy, gdy dochody wystarczają jedynie na pokrycie podstawowych potrzeb upadłego i jego rodziny, a sytuacja ta nie rokuje poprawy.

Warunkowe umorzenie zobowiązań

Na czym polega warunkowe umorzenie?

Warunkowe umorzenie zobowiązań stosuje się wtedy, gdy upadły obecnie nie jest zdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, ale brak tej zdolności nie ma charakteru trwałego.

Może to dotyczyć przykładowo osoby, która:

1. Przechodzi długotrwałe leczenie lub rehabilitację.
2. Jest czasowo niezdolna do pracy.
3. Sprawuje osobistą opiekę nad ciężko chorym członkiem rodziny.
4. Znajduje się w przejściowo trudnej sytuacji zawodowej lub rodzinnej.

Warunkowe umorzenie następuje na okres 5 lat. W tym czasie sytuacja upadłego może zostać ponownie zbadana przez sąd.

Co się stanie, jeżeli sytuacja upadłego się poprawi?

Warunkowe umorzenie zobowiązań stosuje się wtedy, gdy upadły obecnie nie jest zdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, ale brak tej zdolności nie ma charakteru trwałego.

Może to dotyczyć przykładowo osoby, która:

1. Przechodzi długotrwałe leczenie lub rehabilitację.
2. Jest czasowo niezdolna do pracy.
3. Sprawuje osobistą opiekę nad ciężko chorym członkiem rodziny.
4. Znajduje się w przejściowo trudnej sytuacji zawodowej lub rodzinnej.

Warunkowe umorzenie następuje na okres 5 lat. W tym czasie sytuacja upadłego może zostać ponownie zbadana przez sąd.

Co się stanie, jeżeli sytuacja upadłego się poprawi?

Jeżeli w okresie 5 lat upadły odzyska możliwość dokonywania spłat, sąd może uchylić warunkowe umorzenie i ustalić plan spłaty wierzycieli.

Jeżeli natomiast przyczyny braku możliwości spłaty nie ustaną, zobowiązania objęte oddłużeniem zostają umorzone po upływie pięcioletniego okresu.

Warunkowe umorzenie nie oznacza zatem natychmiastowego i definitywnego zakończenia sprawy. Jest to okres obserwacji sytuacji majątkowej i zarobkowej upadłego.

Od czego zależy sposób zakończenia upadłości?

Każda sprawa jest oceniana indywidualnie. Sąd analizuje w szczególności:

1. Wiek i stan zdrowia upadłego.
2. Wysokość oraz stabilność jego dochodów.
3. Wykształcenie, kwalifikacje i możliwości zarobkowe.
4. Koszty mieszkania, leczenia i podstawowego utrzymania.
5. Liczbę osób pozostających na utrzymaniu upadłego.
6. Przyczyny powstania niewypłacalności.
7. Sposób wykonywania obowiązków i współpracy z syndykiem.

Nie można więc z góry zagwarantować, że osoba o niskich dochodach otrzyma umorzenie zobowiązań bez planu spłaty. Decydujące znaczenie ma to, czy może przeznaczać choćby niewielką kwotę na rzecz wierzycieli oraz czy istnieją perspektywy poprawy jej sytuacji.

Podsumowanie

Upadłość konsumencka może zakończyć się planem spłaty wierzycieli, umorzeniem zobowiązań bez planu albo warunkowym umorzeniem zobowiązań.

Plan spłaty jest rozwiązaniem podstawowym. Bezpośrednie umorzenie zobowiązań stosowane jest wyjątkowo wobec osób trwale niezdolnych do dokonywania jakichkolwiek spłat. Warunkowe umorzenie dotyczy natomiast sytuacji, w których brak możliwości spłaty może w przyszłości ustąpić.

Jeżeli potrzebujesz pomocy w ocenie swojej sytuacji, przygotowaniu wniosku lub przeprowadzeniu postępowania upadłościowego, zapoznaj się z naszą ofertą.

FAQ – najczęstsze pytania o zakończenie upadłości konsumenckiej